Türkiye Türkçesi için seçtiğiniz bir font, aynı sitenin Azerbaycan Türkçesi sayfasında eksik kalabilir. İki alfabe arasındaki fark birkaç harf, ama bunlardan biri, Ə ve küçüğü ə, Türkçe için çizilmiş fontların yarısından fazlasında yok. 20 Ekim 2026 ölçümümüzde Google Fonts’ta Türkçenin 18 harfini çizen 1.263 ailenin yalnız 521’i Ə ve ə’yı da çiziyor.
Azerbaycan’a, Azerbaycanlı okurlara ya da iki dilde içerik yayımlıyorsanız font seçimini bu sayıya göre daraltmanız gerekiyor.
İki alfabe arasındaki fark
Unicode’un yerel ayar veritabanı CLDR, her dil için o dilin temel harflerini tanımlıyor. Azerbaycan Türkçesinin (az) temel harf listesi şöyle:
a b c ç d e ə f g ğ h x ı i İ j k q l m n o ö p r s ş t u ü v y z
Türkiye Türkçesinin (tr) listesi ise:
a b c ç d e f g ğ h ı i İ j k l m n o ö p r s ş t u ü v y z
Karşılaştırınca Azerbaycan Türkçesinde üç fazla harf görünüyor: ə, q ve x. CLDR, q ve x’i Türkçe için yardımcı harfler arasında sayıyor; w ise iki dilde de yardımcı harf. q ve x temel Latin alfabesinde olduğu için her fontta bulunur. Asıl fark tek bir harf çifti: Ə (U+018F) ve ə (U+0259).
Bu iki karakter Unicode’da genişletilmiş Latin blokları içinde, Türkçe harflerden farklı yerlerde duruyor: büyük Ə “Latin Extended-B” bloğunda, küçük ə ise uluslararası fonetik alfabe (IPA) karakterlerinin bulunduğu blokta. Google Fonts bu karakterleri “latin-ext” parçasına koyuyor, ama bir fontun latin-ext parçasına sahip olması onları çizdiği anlamına gelmiyor. Bunun Türkçe harfler için de geçerli olduğunu latin-ext yazımızda anlattık.
Büyük-küçük harf kuralları ortak
İyi haber şu: noktalı ve noktasız i konusunda iki dil aynı kuralları kullanıyor. Unicode’un SpecialCasing.txt dosyasındaki “Turkish and Azeri” bölümü bütün i dönüşümlerini tr ve az dil kodları için birlikte tanımlıyor: i büyüyünce İ, I küçülünce ı olur. MDN’in text-transform sayfası da bu iki harfli i ayrımını yapan diller arasında Türkçe ve Azericeyi birlikte sayıyor.
Bu yüzden Azerbaycan Türkçesi sayfalarında da html öğesine doğru dil kodunu yazmak gerekir:
<html lang="az">Sitenizin bir kısmı Türkiye Türkçesi, bir kısmı Azerbaycan Türkçesiyse her sayfaya kendi kodunu verin. lang="tr" yazılmış bir Azerbaycan Türkçesi sayfası büyük harf dönüşümünde sorun çıkarmaz, ama ekran okuyucular ve heceleme araçları metni yanlış dilde okur. Büyük-küçük harf dönüşümünün ayrıntılarını CSS yazımızda anlattık.
Hangi popüler fontlar Ə çiziyor?
Türkçe tam olup Ə ve ə’yı da çizen sık kullanılan aileler arasında Roboto, Inter, Montserrat, Poppins, Raleway, DM Sans, IBM Plex Sans, Oswald, Noto Sans, Nunito, Space Grotesk, Libre Baskerville ve Playfair Display var.
Türkçe tam ama Ə ve ə’yı çizmeyen popüler aileler ise şunlar: Open Sans, Roboto Mono, Manrope, Ubuntu, Archivo Black, Heebo, Titillium Web, PT Serif, Instrument Serif, Rubik, Cairo ve Outfit. Bu fontlarla yazılmış bir Azerbaycan Türkçesi metinde “Ə” ve “ə” yedek fonttan gelir. ə Azerbaycan Türkçesinde çok sık geçtiği için (örneğin “və”, “ədəbiyyat”, “məktəb”) fark hemen her satırda görünür.
Gruplara göre bakınca oranlar şöyle: Türkçe tam aileler içinde Ə çizenler tırnaksız grupta 556 aileden 222, tırnaklılarda 223 aileden 87, başlık fontlarında 284 aileden 98, eş aralıklı fontlarda 45 aileden 22. El yazısı grubu yine öne çıkıyor: 155 Türkçe tam el yazısı ailesinin 92’si Ə’yı da çiziyor. En popüler 50 Türkçe tam ailenin 34’ünde Ə var; yani yaygın fontlarda oran ortalamadan iyi, ama listenin geri kalanında hızla düşüyor.
İki listeyi karşılaştırınca bir şey dikkat çekiyor: Open Sans gibi çok geniş dil desteğiyle bilinen bir aile bile Ə’yı çizmiyor. Bir fontun Kiril, Yunan ya da Vietnamca alt kümeleri olması, genişletilmiş Latin bloğundaki her harfi çizdiğini göstermiyor.
Google’ın dil listesi burada tutarlı
Google Fonts her aile için desteklenen dillerin bir listesini yayımlıyor. Bu listede Azerbaycan Türkçesi (az_Latn) olan aile sayısı 521. Bizim karakter ölçümümüzde Türkçe tam olup Ə ve ə’yı çizen aile sayısı da 521. Yani Azerbaycan Türkçesi için Google’ın dil filtresi ile karakter kontrolü aynı sonucu veriyor. Türkçe için bu böyle değil: Türkçenin bütün harflerini çizip Google’ın listesinde Türkçe görünmeyen 180 aile var.
Ayrıca Türkçe harflerden en az biri eksik olduğu hâlde Ə ve ə’yı çizen birkaç aile de var. Bu, iki harf grubunun tasarımcılar tarafından bağımsız olarak ele alındığını gösteriyor: bir fontun Ə çizmesi, ğ ya da ş’yi çizdiğinin garantisi değil.
İki dilli sitede pratik yollar
Tek font
İki dilde de aynı fontu kullanmak istiyorsanız seçimi baştan Ə çizen 521 aileye daraltın. Sitemizdeki her font sayfasının karne bölümünde “Azerbaycan Türkçesi” satırı var; orada “Ə ə var” ya da “Ə ə yok” yazıyor. Liste sayfalarında henüz bu filtre yok; ama font listesinde Türkçe tam aileleri süzüp detay sayfalarından kontrol edebilirsiniz.
Dile göre font
Seçtiğiniz font Ə çizmiyorsa yalnız Azerbaycan Türkçesi sayfalarında başka bir font kullanabilirsiniz. CSS’in :lang() seçicisi bunu kolaylaştırır:
body { font-family: "Open Sans", sans-serif; }
:lang(az) body, body:lang(az) { font-family: "Noto Sans", sans-serif; }Daha ince bir yol, yalnız Ə ve ə için ayrı bir font tanımlamaktır. @font-face kuralında unicode-range: U+018F, U+0259; yazarak bu iki karakteri Ə çizen bir fonttan, geri kalan bütün harfleri asıl fontunuzdan alabilirsiniz. Aynı yöntemi ₺ işareti için ₺ yazımızda gösterdik. Bu yöntemde iki fontun biçim olarak birbirine yakın olmasına dikkat edin; Ə büyük harf metinde sık geçtiği için farklı bir çizim kolay fark edilir.
Sınama satırı
Bir fontu Azerbaycan Türkçesi için denerken şu satır işinizi görür: “Ədəbiyyat və məktəb, Gəncə və Şəki.” Bu satır Ə, ə, ş ve ç harflerini birlikte gösterir. Büyük harfli sınama için “ƏDƏBİYYAT, IĞDIR, QUBA” satırı İ, I, Ğ ve Q’yu ekler.